مقاله دانشگاهی – چشم‌انداز معماری شهری و افزایش سطح سرویس معابر با اولویت توسعه و …

0 Comments

«آلودگی یا آلوده ساختن محیط زیست عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب، هوا، خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک آنها را به طوری که زیان آور به حال انسان یا سایر موجودات زنده، گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد، تغییر دهد.»[۹].
۱-۲- ۸-۱ آلودگی آب
مهم‌ترین تأثیرات فعالیت‌های انسان بر روی آبها در سه مورد خلاصه می‌شود: مصرف بیش از حد آب و از بین رفتن منابع آب، و آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی[۱۰].
امروزه تأمین آب شیرین برای بعضی کشورها یک بحران جدی محسوب شده و گرم شدن زمین نیز در از بین رفتن منابع آب به خصوص در مناطقی چون آسیای مرکزی، آفریقای شمالی و دشت‌های بزرگ ایالات متحده نقش می‌دارد.
کیفیت آب‌ها نیز بحران دیگری است که برخی کشورها در پیش رو دارند. میزان آلودگی برخی آب‌ها و روند افزایش آن در بسیاری از نقاط کرهٔ زمین بسیار نگران‌کننده می‌باشد. آب‌های سفره‌های زیرزمینی و رودها و دریاچه‌ها منابع مهم تأمین آب شیرین هستند که مستقیماً در معرض آلودگی توسط فعالیت‌های انسان قرار دارند. آلودگی دریاها نیز علاوه بر دخالت مستقیم انسان، تحت تأثیر آلودگی آب‌های شیرین و چرخه‌ی آب می‌باشد.
علل آلودگی آب‌ها ممکن است فیزیکی یا شیمیایی باشند:
آلودگی فیزیکی همچون آلودگی گرمایی (مصرف آب برای خنک کردن دستگاه‌های صنعتی که موجب افزایش دمای آب و در نهایت از بین رفتن برخی گونه‌های گیاهی یا جانوری می‌شود) یا رادیواکتیو (در اثر حوادث هسته‌ای).
آلودگی‌های شیمیایی بسیار گوناگون می‌باشند و می‌توانند در اثر ورود مواد شیمیایی حاصل از کارخانه‌ها، کشاورزی یا فاضلاب‌های شهری به درون آب باشد. مصرف مواد شیمیایی ضد‌آفت در کشاورزی از علل مهم آلودگی آب‌های زیرزمینی یا سطحی است که مستقیماً موجب مرگ بسیاری از گونه‌ها می‌شود. همچنین، مصرف کودهای نیتراتدار و فسفاتدار موجب افزایش این عناصر در آب‌ها می‌شود. در نتیجه، باکتری‌ها و جلبک‌های سطح آب که از این مواد تغذیه می‌کنند به سرعت رشد می‌کنند و زیاد می‌شوند و موجب کمبود اکسیژن محلول در آب و در نتیجه مرگ اغلب گونه‌های ساکن زیر آب می‌شوند[۱۰].
آلودگی توسط فلزات سنگین چون جیوه، آرسنیک، سرب و روی نیز که حاصل از فعالیت کارخانه‌هاست طی زنجیره‌های غذایی انباشته می‌شود و جان بسیاری از جانوران و نیز انسان را تهدید می‌کند.
آلودگی آب‌ها همچنین موجب بارش‌های اسیدی[۱۴] می‌گردد که برای محیط زیست سمی می‌باشند[۱۱]. آلودگی توسط هیدروکربنها (همچون نفت)، پلی‌کلروبی‌فنیلها (که سمی و سرطان‌زا هستند) و سایر مواد شیمیایی چون انواع داروها، مواد شوینده… نیز مثال‌های دیگری از آلودگی شیمیایی آب‌ها هستند.
۱-۲-۸-۲ آلودگی خاک
مهم‌ترین آثار فعالیت‌های انسان بر خاک عبارت اند از مسمومیت و فرسایش که موجب تخریب و کاهش توان زمین‌های زراعی می‌شوند. به طور کلی فرسایش خاک پدیده‌ای طبیعی است که به وسیله‌ی عواملی چون باد، رواناب‌های سطحی و تغییرات دما انجام می‌گیرد. با این حال، فعالیت‌های انسان از جمله زراعت مفرط، آبیاری زمین‌های زراعی، محصولات تک‌کشتی، چریدن بیش از حد دام‌ها در مراتع، جنگل‌زدایی و بیابان‌زایی و گسترش شهرنشینی همراه با ایجاد تاسیسات و معابر و اماکن شهری، باعث از بین رفتن تعادل موجود میان روند تخریب و ایجاد خاک، و در نهایت آلودگی آن می‌شوند[۱۲].
مسمومیت خاک می‌تواند در اثر افزایش نمک‌های خاک توسط ماشین‌آلات کشاورزی و یا آلودگی مستقیم آن توسط افراد یا کارخانه‌ها به ایجاد شود. در این صورت خاک ناحاصل‌خیز و حتی سمی برای برخی گیاهان می‌شود.
۱-۲- ۸-۳ آلودگی هوا
آلودگی هوا عبارتست از ورود مستقیم یا غیر مستقیم هر عنصری به هوا ، که وجود این ترکیبات به شکل گاز، مایع، جامد و یا مخلوطی از آنها در هوا یا تولید بوهای نامطبوع؛ از قبیل: دود، دوده، ذرات معلق، ذرات رسوب کننده، اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای ازت، اکسیدهای کربن، اکسیدکننده ها، هیدروکربورها، اسیدها، مواد رادیواکتیو و آمونیاک؛ که بسته به منشاء تولید، ماهیت، غلظت و مدت زمان حضور در اتمسفر با تغییر فیزیکی یا شیمیایی در کیفیت هوا، سلامتی انسان و سایر موجودات و نباتات را به خطر انداخته یا سبب آسیب آن‌ها شده و نیز سازه‌ها و ساختمان‌ها و تاسیسات و دارایی‌های شهری را در معرض آسیب قرار داده یا تخریب کند و بطور کلی رفاه جاری و آسایش عمومی و تعادل و امنیت طبیعی محیط‌زیست و اتمسفر را مختل ساخته و اثرات نامطلوبی در روند پایداری طبیعی داشته باشد[۱۳]. آلودگی‌های هوا ناشی از گازهای شیمیایی سمی که غالباً حاصل واکنش‌های سوختن هستند به‌وجود می‌آیند و عمدتا شامل موارد زیر هستند :
اوزون، که وجودش در لایه‌های پایینی هواکره تأثیرات خطرناکی بر سلامتی جانداران دارد.
گازهای حاصل از سوختن چون دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای ازت، مونوکسید کربن، سولفید هیدروژن و بعضی گازهای گلخانه‌ای.
گرد و غبار و ذرات معلق در هوا
گازهای گلخانه‌ای همچون دی‌اکسید کربن، متان و فلوئوروکربنها.
فلزات سنگین، همچون آرسنیک، سرب، روی، مس، کروم، جیوه و کادمیوم که در اثر فعالیت‌های صنعتی وارد هوا می‌شوند.
۱-۲- ۸-۳- ۱ کاهش آلودگی محیط‌زیست
با افزایش تعداد و توسعه‌ی شهرها و شهرسازی‌ها و در نتیجه افزایش خانوارهای شهرنشین، عملا آلودگی‌های زیست‌محیطی در زوایای مختلف، از تولید زباله تا تولید پسآب‌های شهری افزایش یافته ولی شایع‌ترین آن، آلودگی هواست.
آلودگی خاک‌ها و آب‌ها نیز از گزند انسان شهرنشین درامان نمانده، ولی به‌دلیل نامشهود بودن آلودگی آن‌ها، توجه انسان بیشتر معطوف به آلودگی هواست. آلودگی هوا در افزایش آلودگی خاک و آب بسیار قابل تامل بوده و بیشترین تاثیر را دارد، زیرا با هر بار بارندگی( بارش‌‍‌های اسیدی )در شهرهای صنعتی عملا میزان قابل توجهی از خاک‌ها و آب‌ها آلوده می‌شوند.
از آن‌جایی‌که محیط‌زیست و کاهش آلودگی محیط‌زیست شهری مورد نظر است، پس روش‌های کاهش آلودگی هوای شهرها که تاثیر بالایی در آلودگی خاک و آب دارند را با دقت بیشتری مورد توجه و بررسی قرار می‌دهیم.
۱-۲- ۸-۳-۲ روش‌های کاهش آلودگی هوا
شاید کاهش استفاده از منابع فسیلی، یکی از روش‌های کاهش آلودگی هوا باشد اما این کار عملا امکان‌پذیر نیست زیرا تمام امورات زندگی انسان‌ها از خوراک تا پوشاک و از بهداشت تا آموزش وابسته به تولیدات حاصل از مواد فسیلی است پس تنها راه‌حل باقیمانده، همراه با کنترل مصارف سوخت‌های فسیلی، افزایش فضای سبز و مهم‌ترین آن‌ها کاشت و توسعه‌ی جنگل‌هاست که علاوه بر کاهش آلودگی هوا در کاهش آلودگی آب و خاک نیز موثرند.
هوای آلوده تاثیر نامطلوبی بر سلامت عمومی و حیات افراد، جانوران، گیاهان و ساختمان‌ها، آثار باستانی و تاسیسات شهری داشته و حتی آثار نامطلوب و مخربی بر رفتار و روان آدمی دارد.
گیاهان و مخصوصا درختان موجود یا کاشته شده( به‌صورت جنگل )، علاوه بر اینکه به طور مستقیم می‌توانند آلاینده‌ها را جذب کنند، از طریق غیر مستقیم نیز با کاهش دما و در نتیجه کاهش دی‌اکسید‌کربن که یکی از عوامل مهم در ایجاد گازهای گلخانه‌ای و گرمایش جهانی زمین است می‌توانند ارجح‌ترین راه برای مقابله با آلودگی محیط‌زیست و بالاخص آلودگی هوا و تاثیرات نامطلوب آن در زندگی انسان‌ها و محیط شهری باشند.
عمده‌ترین فرایندهای گازی که گیاهان می‌توانند در کاهش آن‌ها در محیط نقش داشته باشند عبارتنداز: دی اکسید کربن[۱۵]، دی اکسید گوگرد[۱۶]، منو اکسید کربن[۱۷]،ازن[۱۸] و ذرات معلق با قطر کمتراز ۱۰ میکرون.
و گیاهان به سه روش عمده به کاهش آلودگی هوا کمک می کنند:
جذب بوسیله برگ ها و سطح خاک
رسوب‌گیری ذرات ریز و گازهای مایع در سطح برگ‌ها
جذب گردوغبار و ذرات ریز حاصل از حرکت باد (به این دلیل حرکت باد در گیاهان آرام‌تر است.).
۱- ۹ جنگل
جنگل‌ها به عنوان بزرگترین و مهمترین منبع جذب و ته‌نشینی آلاینده‌ها و تولید اکسیژن در اکوسیستم‌های خشکی محسوب می‌شوند.
در حال حاضر سطح پوشش جنگلی در کشور ایران ۵/۷ درصد می باشد. سرانه‌ی جنگل در جهان ۸/۰ هکتار است ولی در ایران ۲/۰ هکتار است، بنابر این ایران یکی از کشورهایی است که از لحاظ منابع جنگلی بسیار فقیر می باشد.کارشناسان جهانی از جمله فائو معتقدند چنانچه سطح جنگلهای هر کشوری کمتر از ۲۵ درصد خاک آن کشور باشد، از نظر محیط زیست انسانی در وضعیت بحرانی قرار دارد.
درآمریکای لاتین و منطقه کارائیب در حدود ۶۴میلیون هکتار از سطح جنگل ها نابود شده‌اند که این میزان معادل دو برابر مساحت آلمان است. فائو اعلام کرده است سرعت نابودی جنگل ها از ۶۴/۰ درصد درسال‌های ۱۹۹۰، به سالانه یک درصد از سال ۲۰۰۵ تاکنون رسیده است. براساس گزارش فائو درسطح جهان چهارمیلیارد هکتار جنگل وجوددارد که ۳۰ درصد از مساحت کل کره زمین را تشکیل می‌دهد و از سال ۱۹۹۰ تاکنون بطور متوسط سالانه ۲/۰ درصد از مساحت جنگل‌ها نابود شده است[۱۴].

مطلب دیگر :
سامانه پژوهشی -چشم‌انداز معماری شهری و افزایش سطح سرویس معابر با اولویت توسعه و حفظ محیط‌زیست در ...

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.